Нови правила на ЕУ за означување вештачка интелигенција: Зошто симболот со ѕвездички веќе не е доволен?

Изминатиов период се крена голема прашина околу наводните „драконски казни“ и „паника во бизнис-секторот“ поради новите правила за вештачка интелигенција во Европската Унија. Сепак, реалноста е далеку поумерена и попрагматична. Правилата не значат забрана за користење на вештачката интелигенција, туку јасна транспарентност кога таа се употребува.

Законските обврски за транспарентност од Член 50 од Законот за вештачка интелигенција на ЕУ (EU AI Act) стапија на сила на 2 август 2026 година. Овие правила не важат само за компаниите со седиште во ЕУ, туку за сите глобални компании чии производи и АИ-содржини ги користат граѓаните на Унијата.

Што мора задолжително да се означува?

Основната цел на овие насоки е на секој корисник да му овозможи јасно и недвосмислено да препознае дали содржината со која се соочува е генерирана или манипулирана со помош на технологија.

Според новите правила, означувањето е задолжително за:

• Дипфејк (Deepfakes): Секоја слика, видео или аудио запис што наликува на вистинска личност, предмет или настан, а може да го доведе корисникот во заблуда дека е автентичен.

• Чат-ботови и АИ-агенти: Корисникот мора експлицитно да биде известен дека не разговара со човек.

• Текстови целосно генерирани од АИ: Ова особено се однесува на содржини од јавен интерес (здравство, политика, економија, наука) каде што немало човечки уреднички преглед.

• Системи за препознавање емоции и биометриска категоризација.

Важно е да се напомене дека одговорноста ја сносат и оние што го креираат АИ-системот, но и оние што го имплементираат во своите производи.

Што НЕ мора да се означува?

Не секоја употреба на вештачка интелигенција бара лепење на ознака за транспарентност. Најголемиот дел од секојдневната работа поддржана од АИ-алатки не потпаѓа под овие строги правила.

Главниот исклучок е човечкиот преглед и уредување. Доколку содржината е генерирана од АИ, но потоа детално прегледана, изменета и одобрена од соодветно лице или уредништво што презема одговорност, задолжителната ознака не е потребна.

• Мали помошни корекции: Ситни промени како граматичка проверка, корекција на бои на слика, кропирање или АИ-превод не се сметаат за создавање АИ-содржина.

• Суштински генерации: Кратки резимеа генерирани од нула, сложени синтетички слики или целосно препишување на текстови бараат јасна ознака.

Европската комисија подвлекува дека едноставното „брзинско прелетување со очи“ од страна на човек не се смета за соодветен уреднички преглед.

Зошто познатите ѕвездички (✨) веќе не се доволни?

Во последните неколку години, универзален симбол за АИ-опции во корисничките интерфејси стана иконата со ѕвездички (✨). Сепак, според новите насоки на ЕУ, овој симбол е премногу двосмислен.

Европската комисија објави сопствен официјален сет на икони за означување АИ. За да биде согласно со законот, предупредувањето мора да ги исполнува следниве услови:

1. Јасност и видливост: Мала икона скриена во подножјето (footer) или известување што исчезнува по една секунда не се сметаат за законски исправни.

2. Комбинација со текст: Најдобро е иконата да се комбинира со директен текст (на пр. „Генерирано со АИ“).

3. Трајност: Ознаката мора да остане видлива дури и кога содржината се презема или споделува надвор од првичната платформа.

Глобален тренд, а не само изолиран закон на ЕУ

Иако овие регулативи доаѓаат од Брисел, Европската Унија не е единствена во оваа иницијатива:

• Кина воведе задолжително означување на АИ-содржини уште во септември 2025 година со користење на видливи ознаки и водени жигови.

• Калифорнија го применува законот SB 942 од август 2026 година, кој е директно усогласен со европската рамка.

• Јужна Кореја го донесе Основниот закон за АИ во јануари 2026 година со фокус на дипфејк содржините.

• Индија од февруари 2026 година наложи задолжително означување на синтетички содржини и брзо отстранување на штетните дипфејк материјали.

Новите регулативи не треба да се гледаат како пречка за иновациите, туку како чекор кон градење доверба кај корисниците. Во време кога интернетот е преплавен со дигитални содржини од секаков вид, можноста лесно да се разграничи човечкиот труд од синтетички генерираните материјали е од корист за целиот дигитален екосистем.